پیاده‌سازی و صدور گواهینامه IRATF در زنجیره تأمین صنعت خودرو

نیاز به مشاوره دارید؟ با ما تماس بگیرید...

۰۲۳-۳۶۶۵۰ (۳۰خط) ۰۲۳-۳۳۴۴۴۸۱۳ ۰۹۱۰۰۳۴۲۷۳۳

مشاوره رایگان

سفارش گواهینامه ایزو

IRATF نظام بومی ارزیابی و گواهی‌دهی سیستم مدیریت کیفیت در صنعت خودروی ایران است که با هدف حفظ و توسعه الزامات کیفی در زنجیره تأمین خودروسازان داخلی راه‌اندازی شده است. این نظام بر پایه الزامات استاندارد IATF ۱۶۹۴۹ و نیازهای اختصاصی خودروسازان ایرانی شکل گرفته و قرار است مسیر ارزیابی، ممیزی و دریافت گواهینامه مدیریت کیفیت را برای قطعه‌سازان و تأمین‌کنندگان داخلی تسهیل کند.

با آغاز اجرای IRATF و ابلاغ رسمی آن از سوی ساپکو، شرکت‌های فعال در زنجیره تأمین ایران‌خودرو باید وضعیت سیستم مدیریت کیفیت خود را با الزامات این نظام تطبیق دهند. ایزوسیستم خدمات مشاوره، آماده‌سازی و پیاده‌سازی IRATF را ارائه می‌دهد و همچنین می‌تواند هماهنگی‌ها و اقدامات مربوط به دریافت گواهینامه را از طریق مراجع گواهی‌دهنده مرتبط و مورد تأیید پیگیری کند. در ادامه، ساختار این نظام، تفاوت آن با IATF، الزامات اجرایی و مراحل دریافت گواهینامه را بررسی می‌کنیم.

IRATF چیست؟

چرا IRATF جایگزین IATF در صنعت خودروی ایران می‌شود؟

استاندارد IATF ۱۶۹۴۹ سال‌ها یکی از مهم‌ترین مراجع ارزیابی سیستم‌های مدیریت کیفیت در صنعت خودرو بوده است. بسیاری از تولیدکنندگان قطعات برای ورود به زنجیره تأمین خودروسازان، حفظ قراردادها و اثبات توانمندی کیفی خود ملزم به پیاده‌سازی الزامات این استاندارد بوده‌اند.

بااین‌حال، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و مشکلات همکاری با برخی نهادهای بین‌المللی صدور گواهینامه، ادامه فرآیند ممیزی و تمدید گواهینامه IATF را برای تعدادی از شرکت‌های ایرانی دشوار کرده است.

در چنین شرایطی، وابستگی کامل فرآیند ارزیابی تأمین‌کنندگان به مراجع خارجی می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند؛ از جمله:

• دشواری در برنامه‌ریزی ممیزی‌های صدور و مراقبتی
• محدودیت دسترسی به برخی شرکت‌های صادرکننده گواهینامه بین‌المللی
• بروز مشکل در تمدید گواهینامه‌های منقضی‌شده
• افزایش پیچیدگی فرآیند ارزیابی و حفظ صلاحیت تأمین‌کنندگان
• احتمال ایجاد وقفه در تأیید صلاحیت کیفی شرکت‌های قطعه‌ساز

در پاسخ به این شرایط، ایران‌خودرو و انجمن مدیریت کیفیت ایران برای ایجاد نظام داخلی ارزیابی و اعتباردهی همکاری کرده‌اند و IRATF به‌عنوان چارچوب اجرایی این مسیر معرفی شده است.

نکته مهم این است که IRATF قرار نیست سطح الزامات کیفی صنعت خودرو را کاهش دهد. تغییر اصلی در سازوکار اعتباردهی، نظارت، ممیزی و صدور گواهینامه برای زنجیره تأمین داخلی است.

تفاوت IRATF و IATF 16949 چیست؟

IRATF و IATF ۱۶۹۴۹ از نظر مبانی فنی ارتباط نزدیکی دارند، اما ساختار اعتباردهی و دامنه کاربرد آن‌ها یکسان نیست.

این تفاوت به‌خصوص برای شرکت‌هایی اهمیت دارد که علاوه بر تأمین قطعات خودروسازان داخلی، با مشتریان خارجی نیز همکاری می‌کنند.

گواهینامه IRATF را نباید معادل گواهینامه بین‌المللی IATF ۱۶۹۴۹ تلقی کرد. شرکت‌هایی که در بازارهای صادراتی فعالیت دارند باید الزامات قراردادی و گواهینامه‌های مورد پذیرش مشتریان خارجی خود را نیز بررسی کنند.

برای آشنایی بیشتر با مبانی فنی، الزامات و ساختار استاندارد بین‌المللی، مطالعه مقاله استاندارد IATF ۱۶۹۴۹ و سیستم مدیریت کیفیت در صنعت خودرو نیز پیشنهاد می‌شود.

ابلاغ رسمی IRATF از سوی ساپکو

یکی از مهم‌ترین اقدامات در مسیر اجرای IRATF، انتشار اطلاعیه رسمی شرکت طراحی مهندسی و تأمین قطعات ایران‌خودرو، ساپکو، با موضوع آغاز استقرار این نظام در زنجیره تأمین صنعت خودرو است.

در این اطلاعیه، ساپکو اعلام کرده که نظام IRATF با مشارکت بهمن موتور، انجمن مدیریت کیفیت ایران و سایر ذی‌نفعان مرتبط شکل گرفته و چارچوب آن بر مبنای الزامات IATF ۱۶۹۴۹ و الزامات اختصاصی خودروسازان ایرانی طراحی شده است.

بر اساس این ابلاغیه، تأمین‌کنندگان گروه صنعتی ایران‌خودرو باید مطابق الزامات اعلام‌شده، سیستم مدیریت کیفیت خود را بر مبنای IRATF و الزامات خاص تأمین‌کنندگان گروه صنعتی ایران‌خودرو موسوم به ISSR مستقر کنند.

همچنین فرآیند ورود تأمین‌کنندگان به این نظام، دریافت گواهینامه و انجام ممیزی‌ها مطابق اولویت‌ها و برنامه‌های اعلام‌شده از سوی ساپکو پیش خواهد رفت.

آغاز رسمی مراحل اجرایی IRATF

مطابق اطلاعیه ساپکو، عملیات اجرایی IRATF از زمان انتشار ابلاغیه آغاز شده است. به این ترتیب، تأمین‌کنندگان می‌توانند بر اساس اولویت‌های اعلامی، اقدامات لازم را برای ورود به این نظام انجام دهند.

این موضوع به معنای ضرورت اقدام هم‌زمان تمام شرکت‌های قطعه‌ساز نیست؛ بلکه زمان‌بندی و شرایط ورود هر تأمین‌کننده باید با توجه به دستورالعمل‌ها، وضعیت گواهینامه فعلی و الزامات اعلامی مشتری مشخص شود.

ازاین‌رو، شرکت‌هایی که با ساپکو همکاری دارند بهتر است پیش از شروع فرآیند گواهی‌دهی، وضعیت خود را از نظر الزامات جدید بررسی کنند.

چه شرکت‌هایی به گواهینامه IRATF نیاز دارند؟

مخاطبان اصلی IRATF، سازمان‌های فعال در زنجیره تأمین صنعت خودرو هستند که باید سیستم مدیریت کیفیت خود را مطابق الزامات مشتریان خودروساز مدیریت و اثبات کنند.

از جمله این مجموعه‌ها می‌توان به شرکت‌های زیر اشاره کرد:

• تولیدکنندگان قطعات مکانیکی، فلزی و پلاستیکی خودرو
• تولیدکنندگان قطعات الکتریکی و الکترونیکی و دسته‌سیم خودرو
• سازندگان مجموعه‌های مونتاژی و زیرمجموعه‌های خودرو
• تأمین‌کنندگان مواد و قطعات مورد استفاده در خطوط تولید خودروسازان
• شرکت‌های دارای فرآیندهای ویژه مانند عملیات حرارتی، پوشش‌دهی و آبکاری قطعات
• شرکت‌های تأمین‌کننده قطعات یدکی و خدمات مرتبط، در صورت شمول الزامات مشتری

البته صرف فعالیت در حوزه قطعات خودرو به معنای الزام قطعی دریافت IRATF نیست. دامنه شمول، ضرورت اخذ گواهینامه و زمان ورود به نظام باید بر اساس قراردادها و اعلامیه‌های خودروساز یا مشتری مستقیم تعیین شود.

تکلیف شرکت‌هایی که گواهینامه IATF دارند چیست؟

شرکت‌های دارای گواهینامه معتبر IATF ۱۶۹۴۹ معمولاً بخش قابل‌توجهی از زیرساخت‌های مدیریتی موردنیاز IRATF را در اختیار دارند.

با توجه به اشتراک مبانی فنی این دو نظام، چنین شرکت‌هایی لزوماً به طراحی مجدد تمام فرآیندهای مدیریتی خود نیاز ندارند. در بسیاری از موارد، ارزیابی فاصله وضع موجود با الزامات IRATF، تکمیل الزامات اختصاصی و آمادگی برای ممیزی می‌تواند مبنای مناسبی برای انتقال باشد.

بااین‌حال، داشتن گواهینامه IATF به معنای دریافت خودکار گواهینامه IRATF نیست. شرایط پذیرش سوابق ممیزی، نحوه انتقال و میزان ارزیابی موردنیاز باید بر اساس دستورالعمل‌های رسمی نظام IRATF تعیین شود.

شرکت‌هایی که گواهینامه آن‌ها منقضی شده یا در آستانه انقضا قرار دارد نیز باید وضعیت خود را بررسی کنند تا بتوانند مطابق اولویت‌های اعلام‌شده از سوی خودروسازان وارد فرآیند جدید شوند.

الزامات پیاده‌سازی IRATF در شرکت‌های قطعه‌سازی

ازآنجاکه مبنای فنی IRATF بر استاندارد IATF ۱۶۹۴۹ استوار است، بخش مهمی از فرآیند پیاده‌سازی بر استقرار یک سیستم مدیریت کیفیت مؤثر، قابل‌اندازه‌گیری و متناسب با فعالیت تولیدی سازمان تمرکز دارد.

مهم‌ترین حوزه‌هایی که در آماده‌سازی شرکت‌ها باید بررسی شوند عبارت‌اند از:

مدیریت فرآیندها و ریسک‌های تولید

سازمان باید فرآیندهای اصلی و پشتیبان خود را شناسایی کرده و مسئولیت‌ها، شاخص‌های عملکرد و روش‌های کنترل هر فرآیند را مشخص کند.

کنترل ریسک‌های کیفی، شناسایی نقاط بحرانی تولید و پیشگیری از بروز عدم انطباق در این مرحله اهمیت زیادی دارد.

کنترل کیفیت و پیشگیری از عیوب

در صنعت قطعه‌سازی، صرف بازرسی محصول نهایی برای اطمینان از کیفیت کافی نیست. سازمان باید کنترل کیفیت را در مراحل برنامه‌ریزی، تأمین مواد اولیه، تولید، بازرسی و تحویل محصول برقرار کند.

به‌کارگیری ابزارهای تخصصی صنعت خودرو مانند FMEA، APQP، PPAP، SPC و MSA نیز با توجه به الزامات قابل‌اعمال و خواسته‌های مشتری در این بخش اهمیت دارد.

ردیابی محصول و مدیریت عدم انطباق

یکی دیگر از موضوعات مهم، قابلیت ردیابی مواد، قطعات و محصولات در مراحل مختلف تولید است.

در صورت مشاهده قطعه نامنطبق، سازمان باید بتواند منشأ مشکل را شناسایی کرده، محصولات تحت تأثیر را کنترل کند و اقدامات اصلاحی مؤثر برای جلوگیری از تکرار آن انجام دهد.

رعایت الزامات اختصاصی خودروسازان

الزامات خاص مشتری یکی از بخش‌های تعیین‌کننده در پیاده‌سازی سیستم مدیریت کیفیت صنعت خودرو است.

در زنجیره تأمین ایران‌خودرو، الزامات ISSR باید در کنار سایر الزامات قابل‌اعمال مورد بررسی قرار گیرد. این الزامات می‌توانند موضوعاتی مانند ارزیابی تأمین‌کنندگان، عملکرد تحویل، کنترل فرآیند، مدیریت تغییرات و رسیدگی به مشکلات کیفی را پوشش دهند.

برای آمادگی در ممیزی IRATF، کافی نیست که سازمان صرفاً مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و فرم‌ها را تهیه کرده باشد؛ اجرای واقعی الزامات و وجود سوابق قابل‌اتکا نیز ضروری است.

مراحل پیاده‌سازی IRATF در سازمان

پیاده‌سازی نظام مدیریت کیفیت متناسب با IRATF باید از بررسی وضعیت فعلی شرکت آغاز شود. هدف این است که فعالیت‌های موردنیاز متناسب با اندازه سازمان، نوع محصول، پیچیدگی فرآیندها و الزامات مشتری برنامه‌ریزی شوند.

مرحله اول: ارزیابی اولیه و تحلیل فاصله

در اولین مرحله، وضعیت سیستم مدیریت کیفیت موجود بررسی و با الزامات IRATF، مبانی IATF ۱۶۹۴۹ و الزامات اختصاصی مشتری مقایسه می‌شود.

نتیجه این بررسی مشخص می‌کند کدام فرآیندها نیازمند اصلاح هستند، چه مستنداتی باید تکمیل شوند و سازمان برای آمادگی ممیزی به چه اقداماتی نیاز دارد.

مرحله دوم: تدوین برنامه اجرایی

بر اساس نتایج ارزیابی اولیه، برنامه‌ای برای پیاده‌سازی الزامات تدوین می‌شود. این برنامه شامل تعیین مسئولیت‌ها، اولویت‌بندی اقدامات، منابع موردنیاز و زمان‌بندی اجرای فعالیت‌ها است.

مرحله سوم: اصلاح و استقرار فرآیندها

در این مرحله، فرآیندهای مدیریت کیفیت، کنترل تولید، مدیریت تأمین‌کنندگان، کنترل محصول نامنطبق و رسیدگی به شکایات مشتری در صورت نیاز اصلاح می‌شوند.

مستندات مرتبط نیز باید متناسب با شرایط واقعی سازمان تدوین یا بازنگری شوند.

مرحله چهارم: آموزش و اجرای الزامات

کارکنان و مدیران مرتبط باید با مسئولیت‌های خود در سیستم مدیریت کیفیت آشنا شوند. آموزش ابزارهای تخصصی کیفیت، نحوه ثبت سوابق و روش‌های کنترل فرآیند از فعالیت‌های مهم این مرحله است.

مرحله پنجم: ممیزی داخلی و رفع عدم انطباق

پس از اجرای الزامات، ممیزی داخلی برای بررسی میزان انطباق و اثربخشی سیستم انجام می‌شود.

عدم انطباق‌های شناسایی‌شده باید تحلیل و اصلاح شوند. همچنین نتایج عملکرد سیستم در بازنگری مدیریت مورد بررسی قرار می‌گیرد تا سازمان آمادگی لازم برای ممیزی شخص ثالث را به دست آورد.

مرحله ششم: آمادگی برای ممیزی گواهینامه

در مرحله نهایی، سازمان از نظر کفایت مستندات، اجرای فرآیندها و آمادگی کارکنان ارزیابی می‌شود.

پس از تکمیل اقدامات، امکان ورود به فرآیند رسمی ممیزی و گواهی‌دهی مطابق ضوابط نهادهای مرتبط فراهم خواهد شد.

صدور گواهینامه IRATF توسط چه مراجعی انجام می‌شود؟

در ساختار IRATF، مسئولیت پیاده‌سازی سیستم مدیریت کیفیت با سازمان متقاضی و مشاوران آن است؛ اما ممیزی شخص ثالث و صدور گواهینامه باید توسط نهادهای گواهی‌دهنده دارای صلاحیت و تأییدشده در چارچوب IRATF انجام شود.

بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره ساختار این نظام، انجمن مدیریت کیفیت ایران مسئولیت اداره دبیرخانه، توسعه ساختار اجرایی، ارزیابی صلاحیت نهادهای گواهی‌دهنده و نظارت بر عملکرد آن‌ها را بر عهده دارد.

در اطلاعیه ساپکو نیز چند نهاد گواهی‌دهنده برای مرحله آغازین معرفی شده‌اند. بااین‌حال، معرفی اولیه این شرکت‌ها به معنای تأیید قطعی و بدون شرط آن‌ها نیست و فعالیتشان منوط به احراز شرایط و رعایت الزامات نظام IRATF خواهد بود.

بنابراین، شرکت‌های متقاضی باید پیش از انتخاب مرجع صدور، وضعیت تأیید صلاحیت آن مرجع و شرایط پذیرش گواهینامه از سوی خودروساز مربوط را بررسی کنند.

فرآیند دریافت گواهینامه IRATF

مسیر کلی دریافت گواهینامه شامل آماده‌سازی سیستم مدیریت کیفیت، انتخاب مرجع مناسب، ثبت درخواست، انجام ممیزی و رفع عدم انطباق‌های احتمالی است.

پس از اتمام ارزیابی و تأیید انطباق سازمان، مرجع گواهی‌دهنده مطابق ضوابط جاری درباره صدور گواهینامه تصمیم‌گیری می‌کند.

جزئیاتی مانند مدت اعتبار گواهینامه، دوره‌های ممیزی مراقبتی، هزینه‌های ارزیابی و شرایط انتقال از IATF باید بر اساس آخرین دستورالعمل‌های منتشرشده توسط ساختار رسمی IRATF تعیین شوند.

مدارک موردنیاز برای دریافت گواهینامه IRATF

فهرست قطعی مدارک موردنیاز ممکن است با توجه به دامنه فعالیت سازمان و الزامات مرجع گواهی‌دهنده متفاوت باشد. بااین‌حال، شرکت‌های متقاضی بهتر است از ابتدا مدارک و سوابق زیر را آماده کنند:

• اطلاعات ثبتی شرکت و مشخصات محل‌های فعالیت
• شرح محصولات، خدمات و دامنه سیستم مدیریت کیفیت
• ساختار سازمانی و مسئولیت‌های مرتبط با کیفیت
• نقشه فرآیندها و مستندات سیستم مدیریت کیفیت
• سوابق کنترل کیفیت، بازرسی و آزمون محصولات
• سوابق ارزیابی تأمین‌کنندگان و رسیدگی به شکایات مشتریان
• نتایج ممیزی داخلی و بازنگری مدیریت
• سوابق اقدامات اصلاحی و مدیریت عدم انطباق
• مستندات مربوط به الزامات اختصاصی خودروساز
• اطلاعات و سوابق گواهینامه‌های قبلی در صورت وجود

این مدارک به ارزیابی اولیه وضعیت شرکت و شناسایی کمبودهای احتمالی کمک می‌کنند. تهیه مدارک به‌تنهایی به معنای آمادگی برای دریافت گواهینامه نیست و شواهد اجرای مؤثر فرآیندها نیز باید در دسترس باشد.

هزینه و مدت‌زمان دریافت گواهینامه IRATF

هزینه پیاده‌سازی و دریافت گواهینامه IRATF برای تمام شرکت‌ها یکسان نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد.

اندازه سازمان، تعداد کارکنان، تعداد سایت‌های تولیدی، پیچیدگی فرآیندها، وضعیت سیستم مدیریت کیفیت موجود و میزان آمادگی برای ممیزی، همگی می‌توانند بر حجم فعالیت‌های مشاوره و هزینه‌های ارزیابی تأثیر بگذارند.

برای مثال، شرکتی که پیش‌تر الزامات IATF ۱۶۹۴۹ را پیاده‌سازی کرده و سوابق ممیزی منظم دارد، ممکن است به اصلاحات محدودتری نسبت به سازمانی نیاز داشته باشد که هنوز سیستم مدیریت کیفیت صنعت خودرو را مستقر نکرده است.

هزینه خدمات مشاوره و پیاده‌سازی نیز باید از هزینه ممیزی و صدور گواهینامه تفکیک شود؛ زیرا این خدمات توسط مجموعه‌های دارای نقش‌های متفاوت ارائه می‌شوند.

برای برآورد دقیق هزینه و زمان، ابتدا لازم است وضعیت سازمان ارزیابی و الزامات قابل‌اعمال مشخص شود.

خدمات پیاده‌سازی IRATF در ایزوسیستم

با آغاز اجرای نظام IRATF، شرکت‌های قطعه‌سازی و تأمین‌کنندگان صنعت خودرو باید برای تطبیق سیستم مدیریت کیفیت خود با الزامات جدید برنامه‌ریزی کنند.

ایزوسیستم با تمرکز بر خدمات مشاوره و استقرار سیستم‌های مدیریتی، امکان همراهی سازمان‌ها در فرآیند آماده‌سازی و پیاده‌سازی IRATF را فراهم می‌کند.

خدمات قابل ارائه در این زمینه شامل موارد زیر است:

• بررسی وضعیت فعلی سیستم مدیریت کیفیت و شناسایی فاصله با الزامات IRATF
• ارائه مشاوره برای استقرار یا اصلاح سیستم مدیریت کیفیت مبتنی بر IATF ۱۶۹۴۹
• بررسی و پیاده‌سازی الزامات اختصاصی مشتریان خودروساز
• تدوین و اصلاح فرآیندها، روش‌های اجرایی و مستندات موردنیاز
• آموزش کارکنان و مسئولان مرتبط با سیستم مدیریت کیفیت
• انجام ممیزی داخلی و کمک به رفع عدم انطباق‌ها
• آماده‌سازی سازمان برای ورود به فرآیند ممیزی گواهینامه
• هماهنگی و پیگیری امور درخواست و صدور گواهینامه از طریق مراجع مرتبط و دارای صلاحیت

ایزوسیستم مرجع صادرکننده گواهینامه IRATF نیست. خدمات اصلی این مجموعه بر مشاوره، آماده‌سازی و پیاده‌سازی الزامات متمرکز است و امور مربوط به درخواست و صدور گواهینامه نیز در صورت نیاز متقاضی، از طریق مراجع گواهی‌دهنده مربوط پیگیری خواهد شد.

این تفکیک به شرکت‌های متقاضی کمک می‌کند فرآیند استقرار سیستم مدیریت کیفیت و ارزیابی مستقل آن را به‌درستی برنامه‌ریزی کنند.

جمع‌بندی

IRATF مسیر جدیدی برای ارزیابی و گواهی‌دهی سیستم مدیریت کیفیت در زنجیره تأمین صنعت خودروی ایران ایجاد کرده است. این نظام در پاسخ به محدودیت‌های موجود در فرآیندهای بین‌المللی توسعه یافته و تلاش می‌کند با حفظ مبانی فنی IATF ۱۶۹۴۹، امکان تداوم ارزیابی کیفیت تأمین‌کنندگان داخلی را فراهم کند.

برای شرکت‌های قطعه‌سازی، مهم‌ترین اقدام در شرایط فعلی شناخت الزامات جدید، بررسی وضعیت گواهینامه‌های موجود و آماده‌سازی سیستم مدیریت کیفیت برای ورود به فرآیند ارزیابی است.

ایزوسیستم با ارائه خدمات تخصصی مشاوره و پیاده‌سازی IRATF و امکان پیگیری امور صدور گواهینامه از مراجع مرتبط، می‌تواند شرکت‌های فعال در زنجیره تأمین صنعت خودرو را در این مسیر همراهی کند.

سوالات متداول

اخذ گواهینامه ایزو معتبر از ایزوسیستم

این مقاله به صورت اختصاصی توسط تیم فنی ایزوسیستم آماده شده است، هرگونه بهره‌برداری بدون ذکر نام و آدرس منبع شرعا و قانونا ممنوع می‌باشد.